Темага эмне кирет

Пайыздар бөлчөктөргө негизделген тема жана көбүнчө тексттик маселелерде кездешет. ЖРТ деңгээлинде булар текшерилет:

  • Сандын үлүшү пайызда: берилген сандан пайызды табуу.
  • Пайызы боюнча сан: үлүшү пайызда белгилүү болсо, баштапкы чоңдукту калыбына келтирүү.
  • Чоңдуктун өзгөрүшү: санды белгилүү бир пайызга көбөйтүү жана азайтуу.
  • Арзандатуу жана үстөк баа: удаама-удаа бир же бир нече өзгөрүүдөн кийинки жыйынтык бааны эсептөө.
  • Аралашмалар: заттын пайыздык курамы боюнча маселелер.

Тема тапшырмаларда кантип кездешет

Жоопту тандоо тапшырмалары

Арзандатуудан же үстөк баадан кийинки жыйынтык бааны эсептөө, берилген пайызы боюнча баштапкы санды табуу же чоңдуктун өзгөрүү пайызын аныктоо көп кездешет. Эсептөөдөгү типтүү тузак: «канча пайызга» жана «канча эсеге» түшүнүктөрүн чаташтыруу.

Чоңдуктарды салыштыруу тапшырмалары

А жана Б форматында эки удаама-удаа пайыздык өзгөрүүнүн натыйжасын, мисалы 20%га көбөйтүү, андан кийин 20%га азайтуу, так сандарды эсептебестен салыштыруу табигый түрдө ушул форматка туура келет. Мындай тапшырмалар пайыз баштапкы эмес, учурдагы чоңдуктан эсептелерин түшүнөсүңбү дегенди текшерет.

Көп кеткен каталар

  • Бир нече пайыздык өзгөрүүнү түз кошот: +20% жана −20% баштапкы санга кайра алып келет деп ойлойт, бирок бул андай эмес.
  • «Канча пайызга көп» менен «канча эсе көп» дегенди чаташтырат.
  • Кайталанган өзгөрүүдө пайыз жаңы чоңдуктан эсептелерин, баштапкысынан эмес экенин унутат.
  • Пайызды көбөйткүчкө айландырууда жаңылат (мисалы, 15%га көбөйтүү дегени 1,15ке көбөйтүү, 0,15ке эмес).

Машыгуу стратегиясы

  1. «Үлүш = пайыз × бүтүн / 100» формуласын бир нече мисалда автоматтык болгончо иштеп чык.
  2. Арзандатуу жана үстөк баа маселелерин кадам-кадам менен машык, ар бир кийинки пайыз кайсы чоңдуктан эсептелерин өзүнчө жаз.
  3. Интуицияны конкреттүү сандарда текшер: 100дү негиз катары алып, удаама-удаа өзгөрүүлөрдө эмне болорун байкап чык.
  4. А жана Б форматы үчүн алгач кайсы өзгөрүү багыты жана масштабы боюнча чоңураак экенин баала, керек болсо гана так эсепте.

Көп берилген суроолор

20%га көбөйтүп, андан кийин 20%га азайтса, сан баштапкы маанисине кайра келеби?

Жок. Экинчи өзгөрүү мурункусунан улам чоңойгон сандан эсептелет, ошондуктан жыйынтык баштапкысынан аз болот.

Пайызды көбөйткүчкө кантип тез айландырса болот?

Пайызды 100гө бөл да, көбөйүү үчүн 1ге кош, азаюу үчүн 1ден кемит. Мисалы, 15% көбөйүү дегени 1,15ке көбөйтүү, 15% азаюу дегени 0,85ке көбөйтүү.

Белгилүү пайызы боюнча санды кантип табуу керек?

Белгилүү үлүштү пайыздын ондук бөлчөк түрүнө бөл. Мисалы, эгер сандын 20%ы 40ка барабар болсо, бүтүн сан: 40 / 0,2 = 200.

Билимиңди практика менен бекемде

Сынамык ЖРТ тапшырып, өз деңгээлиңди бил.

ORTPREP.KG ачуу