Кыргыз тили жана адабияты боюнча предметтик тест: формат жана темалар

ЖРТнын кыргыз тили жана адабияты боюнча предметтик тести 2020-жылы киргизилген. Аны кыргыз тилине байланыштуу филологиялык жана педагогикалык адистиктерге тапшыргандар тапшырат.

Формат

1-бөлүк. Кыргыз тили, 20 суроо

• 15 өз алдынча суроо жана 5 суроосу бар текст.
• Бөлүмдөр: фонетика, лексика, морфология, синтаксис, орфография, пунктуация, стилистика.
• Негизги тесттин «Практикалык грамматика» бөлүмүнөн айырмаланып, бул жерде теориялык грамматикага басым жасалат (ЖРТдагы кыргыз тилинин грамматикасы).
• Тапшырмалар жөнөкөйдөн татаалга карай жайгашкан.
• Текстке карата суроолор: тексттин стилин аныктоо, сөздүн контексттеги маанисин чечмелөө, белгиленген сөздөрдөн кийин тыныш белгилерин коюу жана башкалар.

2-бөлүк. Кыргыз адабияты, 20 суроо

Биринчи бөлүгү адабияттагы төрт багыт боюнча түзүлгөн: адабият теориясы, адабий образдар, адабият тарыхы, автордук позиция жана автордук дүйнө. Экинчи бөлүгүндө текст берилет жана образдык система, автордук позиция, подтекст, жанр, көркөм кептин өзгөчөлүктөрү, каармандардын мүнөздөмөсү жана көркөм-сүрөттөө каражаттарынын ролу тууралуу суроолор болот.

Теориядан билиш керек: адабий каарман жана прототип, адабияттын тектери жана жанрлары, сюжет, фабула, конфликт, композиция, көркөм каражаттар (салыштыруу, эпитет, метафора, метонимия, аллегория, символ, гипербола, антитеза), аллитерация, ассонанс, анафора, эпифора, градация, ыр өлчөмдөрү, комедиялуулуктун түрлөрү (юмор, ирония, сатира, сарказм), классицизмден футуризмге чейинки адабий агымдар.

ББОУБ сунуштаган чыгармалар: «Жаныш-Байыш», «Кедейкан», «Кожожаш», «Шырдакбек», «Эр Табылды», «Эр Төштүк» кенже эпостору; Арстанбек, Барпы, Жеңижок, Калыгул, Молдо Кылыч, Токтогул акындардын ырлары; А. Токомбаевдин, А. Осмоновдун, Т. Сыдыкбековдун, К. Баялиновдун, Т. Касымбековдун, С. Эралиевдин, Ч. Айтматовдун («Жамийла», «Ак кеме», «Биринчи мугалим», «Кылым карытар бир күн» жана башкалар) чыгармалары. ББОУБ баса белгилейт: ушул тизме менен чектелбестен, мектеп программасындагы бардык материалды кайталоо керек.

Кимге керек

2026-жылкы тизме боюнча:

• кыргыз тили жана адабияты: филология (кыргыз тили), филологиялык билим берүү (кыргыз тили), кыргыз тилинде окутулбаган билим берүү мекемелериндеги мамлекеттик тил;
• кыргыз же орус тили жана адабияты: педагогика; колледждерде башталгыч класстарда окутуу, мектепке чейинки билим берүү, кошумча билим берүү педагогикасы.

Кененирээк: педагогикалык адистиктерге өтүү.

Сандар

2026-жылы бул тестти 5 796 адам тапшырган. 2025-жылы орточо упай 72,5 болгон, ал эми ЖОЖдор үчүн босого упай 60.

Предметтик тесттин эң жогорку упайы 150: ББОУБдун отчётунда жыйынтыктардын шкаласы 150гө чейин барат (эң жогорку упай тууралуу кененирээк). 2025-жылы кыргыз тили жана адабияты боюнча эң мыкты жыйынтык 134 упай болгон.

Кантип даярдануу керек

• ББОУБдун тизмесиндеги чыгармаларды кыскача баяндамаларынан эмес, толугу менен оку: адабият бөлүгүнүн экинчи жарымында талдоо үчүн текст берилет.
• Мектеп программасы боюнча адабият теориясын кайтала жана ырдын өлчөмүн, уйкашын аныктоону үйрөн.
• testing.kg сайтында акысыз «Кыргыз тили жана адабияты» сынамык тестин тапшырып көр (сынамык тесттер).

Көп берилген суроолор

Кыргыз тили жана адабияты боюнча тесттен эң жогорку упай канча?

Предметтик тесттин эң жогорку упайы 150. 2025-жылы эң мыкты жыйынтык 134, орточо упай 72,5 болгон.

Бул тест мамлекеттик тил боюнча тесттен эмнеси менен айырмаланат?

2026-жылы мамлекеттик тил боюнча тест ЖОЖго тапшыргандардын баарына милдеттүү болгон. Кыргыз тили жана адабияты боюнча предметтик тест белгилүү адистиктерге гана керек: кыргыз филологиясына жана педагогикалык адистиктердин бир бөлүгүнө.

Тестте канча суроо бар жана ал кандай бөлүктөрдөн турат?

60 мүнөттө 40 суроо: кыргыз тили боюнча 20 жана кыргыз адабияты боюнча 20. Ар бир бөлүктө суроолору бар текст берилет.

Тестке кайсы чыгармаларды окуу керек?

ББОУБ кенже эпосторду, акындардын ырларын жана кыргыз жазуучуларынын, анын ичинде Ч. Айтматовдун чыгармаларын сунуштайт. Ошол эле учурда ББОУБ тизме менен чектелбей, мектеп программасын толук кайталоону кеңеш кылат.