ЖРТда текстке кандай суроолор берилет?

ЖРТда текстке берилген суроолор үч топко бөлүнөт. Аларды өзүбүз жазган кыска тексттин мисалында талдайлы. ЖРТдагы тексттер узунураак, 400дөн 850 сөзгө чейин, бирок суроолордун логикасы ошол эле.

Тоолуу айылдардын тургундары кылымдар бою үйлөрдү таш менен чоподон курушкан. Мындай дубалдар күндүз жай ысып, түнкүсүн жай муздайт, ошондуктан үйдүн ичинде температура бир калыпта турат. Азыр көптөр бетонго өтүп жатышат: ал арзаныраак жана тезирээк курулат. Бирок инженерлер жылуулук сактоочу катмарсыз бетон үй кышында ээлерине кымбатка турарын белгилешет.

1. Сөздүн контексттеги мааниси

Сөздүн так ушул тексттеги маанисин түшүнүү керек. ББОУБдун брошюрасы боюнча мындай суроолордун көпчүлүгү бир нече варианттын ичинен туура маанини тандоону сурайт.

Мисал: экинчи сүйлөмдөгү «бир калыпта» деген сөз айкашы мааниси боюнча кайсынысына эң жакын? (А) бир формада; (Б) туруктуу; (В) түз; (Г) бийик эмес. Жообу (Б): сөз секирбеген температура жөнүндө. «Бир формада» сөзмө-сөз которуу сыяктуу угулат, бирок бул контекстте туура келбейт.

Ыкма: ар бир вариантты сөздүн ордуна коюп, сүйлөмдү кайра оку.

2. Так түшүнүү

Текстте түз айтылган эң маанилүү маалыматты тапканың текшерилет. Суроолор: «Текст боюнча...», «Автор ... жөнүндө эмне дейт».

Мисал: эмне үчүн таш үйлөрдө температура бир калыпта турат? Жообу түз эле экинчи сүйлөмдө: дубалдар жай ысып, жай муздайт.

Ыкма: эсиңе же өз билимиңе таянба, тексттен жерин тап.

3. Ой жүгүртүү жана жалпылоо

ББОУБдун брошюрасы боюнча бул эң көп суроо берилген топ. Автордун жыйынтыктарын жана баасын түшүнүү, аргументтин логикасын ээрчүү, аргументтерди салыштыруу, себеп менен натыйжаны көрүү, астыртан берилген маанини жана тилдик ыкмалардын ролун байкоо керек.

Мисал: автор кайсы пикирге кошулмак? (А) Бетон ар дайым таштан начар. (Б) Бетондун артыкчылыктары бар, бирок эске ала турган кемчилиги да бар. (В) Таш үйлөр тезирээк курулат. (Г) Инженерлер бетон менен курууга тыюу салышат. Жообу (Б). (А) өтө кескин, (В) текстке карама-каршы, (Г) текстте айтылган эмес.

Үзүндүлөрдүн жубуна суроолор

Бөлүмдө өз ара байланышкан эки үзүндү бар: бири экинчисин колдойт, толуктайт же талашат. Аларга берилген суроолор авторлор эмнеде макул, эмнеде айырмаланат, экинчи автор биринчисинин оюна кандай мамиле кылмак деп сурайт. Жооп берерден мурун ар бир автордун позициясын бир сүйлөм менен айтып ал.

Варианттардагы тузактар

ББОУБдун брошюрасы алар жөнүндө ачык эскертет:

• Вариант чындык болушу мүмкүн, бирок жооп эмес. Ар кандай туура пикир эмес, суроого башкаларына караганда жакшыраак жооп берген вариант туура болот.
• Вариант тексттин маанисине дал келип, бирок туура эмес болушу мүмкүн, эгер ал суралган нерсе жөнүндө болбосо.
• Жооп текст менен далилдениши керек. Вариантты тандагандан кийин тексттен аны далилдеген сөздөрдү тап.

Буга өз байкоолорубузду кошобуз: текст сак айтып жатса, күчтүү сөздөрү бар («ар дайым», «эч качан», «толугу менен») варианттардан сак бол, ошондой эле тексттин сөздөрүн кайталап, бирок маанисин өзгөрткөн варианттардан да.

Текст менен убакытты кантип уюштуруу керек: ЖРТда текстти кантип окуу керек.

Көп берилген суроолор

ЖРТда текстке кандай суроолор берилет?

Үч топ: сөздүн контексттеги мааниси, текстте айтылганды так түшүнүү, ой жүгүртүү жана жалпылоо (тыянактар, автордун позициясы, себеп жана натыйжа). Акыркы топтун суроолору эң көп.

Сөздүн контексттеги мааниси боюнча суроого кантип жооп берүү керек?

Ар бир вариантты сөздүн ордуна коюп, сүйлөмдү кайра оку: туурасы дал ушул текстке туура келген маани болот.

Мааниси туура вариант эмне үчүн туура эмес жооп болушу мүмкүн?

Суроого башкаларынан жакшыраак жооп берген жана текст менен тастыкталган вариант туура деп эсептелет, ар кандай туура ырастоо эмес.